Những vụ vi phạm bản quyền trong năm 2006 vẫn còn nóng hôi hổi. Trường hợp sinh viên Nguyễn Trung Kiên đạo bức ảnh “Nụ hôn của gió” của tác giả Trần Thế Long chưa nguôi, đã đến bức “Hà Nội - cái nhìn hôm nay” của Vũ Đức Toàn lấy 99% “cảm hứng” từ bức “Domingo de Delf” của danh họa Argentina Torres Aguero.

Các ca sĩ kêu trời về việc băng đĩa gốc chưa tung ra đã có băng, đĩa lậu bán với giá rẻ gấp nhiều lần. 2 tấn sách Harry Porter in lậu vừa bị thu giữ trên địa bàn Hà Nội chỉ là một dẫn chứng của việc… “ra ngõ là gặp vi phạm bản quyền” trong lĩnh vực xuất bản.

Còn chuyện các tác giả bị “chôm” tác phẩm để đưa vào các cuốn sách vì mục đích kinh doanh thì nhiều như nấm sau mưa.

Song, có một điều rất đáng quan tâm là, trong khi nạn vi phạm diễn ra nhan nhản, thì từ đầu năm 2006 đến nay, chỉ có 8 vụ khiếu nại, tố cáo vi phạm bản quyền gửi đến Cục Bản quyền tác giả văn học nghệ thuật (VHNT), trong đó, 4 vụ về mỹ thuật ứng dụng.

Số vụ ra tòa dân sự càng lẻ tẻ, vài năm trước có nhạc sĩ Trần Tiến, mới đây là nhà báo Hà Linh. Điều này cho thấy, còn chưa có một thái độ đấu tranh đúng đắn với nạn vi phạm bản quyền của chính những người trong cuộc.

Mặt khác, mặc dù so với năm 2005, số hồ sơ đăng ký bản quyền tác giả ở Phòng Bản quyền (Cục Bản quyền tác giả VHNT) đã tăng 46,4% nhưng con số thực mới chưa đầy 1.500, mà chỉ tập trung ở loại hình mỹ thuật ứng dụng và tác phẩm viết.

Ông Tô Văn Long, Trưởng phòng Bản quyền cho rằng: “Trong cuộc đấu tranh chống vi phạm bản quyền, trước hết, chính các chủ tài sản phải nâng cao ý thức tự bảo vệ bằng cách có chính kiến trước các hành vi vi phạm. Khi phát hiện quyền sở hữu bị đánh cắp, lẽ ra, người bị vi phạm phải gửi đơn khiếu nại lên một trong các cơ quan chức năng là Thanh tra văn hóa, Cục Bản quyền tác giả VHNT hoặc tòa án để được giải quyết. Đằng này, hầu hết chỉ phản ánh qua báo chí, nên cuối cùng vẫn không có nơi nào giải quyết”.

Nguyên nhân dẫn đến việc vi phạm bản quyền có nhiều. Trước hết là do sự thiếu tự trọng và cả thiếu ý thức chấp hành pháp luật của người vi phạm. Họ đặt lợi nhuận và những mục đích phi nghệ thuật lên trên hết. Không ít trường hợp cả người vi phạm lẫn người bị vi phạm đều thiếu hiểu biết về pháp luật.

Nhưng, một điều để nạn vi phạm bản quyền ngày càng nhiều và càng “táo tợn”, chính bởi tâm lý e ngại chuyện “đáo tụng đình” của người Việt, dù biết mười mươi là mình đúng. Ngay như việc của nhà báo Hà Linh kiện NXB Văn hóa - Thông tin là việc bình thường và tất yếu, nhưng nhiều người cứ coi như “chuyện lạ có thật” vậy.

Có thể phát hiện bất cứ lúc nào các vi phạm về băng đĩa nếu đặt chân đến “chợ giời” Hà Nội hoặc nhiều cơ sở bán băng đĩa khác. Cũng không khó khăn gì để tìm ra những tác phẩm bị ăn cắp in trong các tập phóng sự xã hội đang rất ăn khách.

Song, nạn vi phạm bản quyền có “đất” tồn tại còn “nhờ” vào hoạt động thanh tra, xử lý của ngành văn hóa chưa thường xuyên, liên tục và khi phát hiện thì xử lý thiếu triệt để.

Một số nhà quản lý kêu khó về chế tài xử phạt, khi trước đây, theo Nghị định 31 thì mức xử phạt cao nhất chỉ là 30 triệu đồng, nay theo Nghị định 56 là 70 triệu đồng, trong khi đối tượng vi phạm sở hữu công nghiệp có mức phạt cao nhất là 100 triệu đồng. Nhưng thực tế, dù ở mức phạt 30 triệu đồng như trước, thì vụ  cao nhất cũng mới chỉ phạt đến 20 triệu đồng.

Các công ước quốc tế đã có hiệu lực ở Việt Nam khá lâu và Luật Sở hữu trí tuệ cũng có hiệu lực từ 1/7/2006, thế nhưng, tình hình vi phạm bản quyền vẫn nóng. Chúng ta cần nhìn nhận để có hướng đi phù hợp trong sự hội nhập, bởi thực thi quyền sở hữu trí tuệ là một vấn đề được đặc biệt quan tâm của các đối tác trong WTO.